Category History

ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਪੇਸ਼ੀ ਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਫਤਵਾ

ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਧੰਨ ਧੰਨ ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਧੰਨ ਧੰਨ ਬਾਬਾ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਨਵਾਬ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ । ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਨਵਾਬ ਵਜੀਦ ਖਾਂ, ਸੁੱਚਾ ਨੰਦ ਦੀਵਾਨ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਪਰ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅੰਦਰਲੇ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਨੂੰ ਕੋਈ ਡੁਲਾ ਨਾ ਸਕਿਆ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਾਲ ਖੇਡਦਿਆਂ ਕਚਹਿਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦੁਆਰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਛੋਟਾ ਦੁਆਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਜਦੋਂ ਅੰਦਰ ਵੜਨਗੇ ਤੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਵੜਨਗੇ । ਪਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਰ (ਪਾਵਨ ਚਰਨ) ਅੰਦਰ ਪਾਇਆ ਤੇ ਅੰਦਰ ਵੜਦਿਆਂ ਹੀ ਗਜ ਕੇ ਫਤਹਿ ਬੁਲਾਈ । ਕਚਹਿਰੀ ਅੰਦਰ ਸੰਨਾਟਾ ਛਾ ਗਿਆ । ਨਵਾਬ ਅਤੇ ਅਹਿਲਕਾਰ ਬੁੱਲ੍ਹ ਟੁਕਦੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ । ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਗਈ ਤੇ ਫਿਰ ਕਾਜ਼ੀ ਦੀ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਨਾਲ ਫਤਵਾ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ : ਜਿਊਂਦੇ ਹੀ ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਇੰਨਾ ਕਹਿਰ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਸਰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਵਾਪਰਨ ਲੱਗਾ ਮਾਨੋ ਅੰਬਰ ਵੀ ਰੋ ਪਿਆ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਮੇਰੀ ਦੇਹ ਤੇ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਕਹਿਰ ਵਾਪਰਨ ਲੱਗਾ ਹੈ ਪਰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਲਾਲ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਚੜ੍ਹਦੀਕਲਾ ਵਿੱਚ
ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਨਿਭਾਅ ਗਏ ।

ਸਫਰ-ਏ-ਸ਼ਹਾਦਤ

ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਦਿਨ-10 ਪੋਹ

ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਠੰਡਾ ਬੁਰਜ 10 ਪੋਹ (ਸਾਕਾ 1704)

ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਧੰਨ ਧੰਨ ਮਾਤਾ ਗੂਜਰ ਕੌਰ ਜੀ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਨਵਾਬ ਵਜੀਦ ਖਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨਾਲ ਠੰਡੇ ਬੁਰਜ ਵਿਖੇ ਕੱਟੀ । ਠੰਡਾ ਬੁਰਜ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਰਹਿੰਦ ਦਾ ਨਵਾਬ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਠੰਡਕ ਲੈਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵਰਤਦਾ ਸੀ । ਇਸ ਠੰਡੇ ਬੁਰਜ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਸੀ । ਪੋਹ ਦਾ ਮਹੀਨਾ, ਕਕਰੀਲੀ ਠੰਡ ਤੇ ਨਦੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹਵਾ, ਆਪੇ ਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾ ਲਓ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਠੰਡ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰ ਮਾਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਸੁਦ੍ਰਿੜੁ ਭਾਵਨਾ ਨਾ ਤਾਂ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਨਵਾਬ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਹੱਡ ਚੀਰਵੀਂ ਠੰਡ ਅੱਗੇ ਝੁਕ ਸਕੀ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਲਾਡਲੇ ਬਾਬਾ ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਛਕਾਉਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ ਜੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਹਲੂ ਵਿੱਚ ਪੀੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਉਸ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਨਿਛਾਵਰ ਕਰਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਆਪ ਨਿਭਾਅ ਲਿਆ।

ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਾਠ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਗਾਉਣਾ ਜੀ ।

ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਧੰਨ ਧੰਨ ਮਾਤਾ ਗੂਜਰ ਕੌਰ ਜੀ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਨਵਾਬ ਵਜੀਦ ਖਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨਾਲ ਠੰਡੇ ਬੁਰਜ ਵਿਖੇ ਕੱਟੀ । ਠੰਡਾ ਬੁਰਜ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਰਹਿੰਦ ਦਾ ਨਵਾਬ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਠੰਡਕ ਲੈਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵਰਤਦਾ ਸੀ । ਇਸ ਠੰਡੇ ਬੁਰਜ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਸੀ । ਪੋਹ ਦਾ ਮਹੀਨਾ, ਕਕਰੀਲੀ ਠੰਡ ਤੇ ਨਦੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹਵਾ, ਆਪੇ ਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾ ਲਓ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਠੰਡ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰ ਮਾਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਸੁਦ੍ਰਿੜੁ ਭਾਵਨਾ ਨਾ ਤਾਂ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਨਵਾਬ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਹੱਡ ਚੀਰਵੀਂ ਠੰਡ ਅੱਗੇ ਝੁਕ ਸਕੀ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਲਾਡਲੇ ਬਾਬਾ ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਛਕਾਉਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ ਜੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਹਲੂ ਵਿੱਚ ਪੀੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਉਸ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਨਿਛਾਵਰ ਕਰਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਆਪ ਨਿਭਾਅ ਲਿਆ।

ਚੋਥਾ ਦਿਨ

ਦੂਜਾ ਦਿਨ

ਸਫਰ-ਏ-ਸ਼ਹਾਦਤ ਵਿਸ਼ਰਾਮ 7 ਪੋਹ (ਸਾਕਾ 1704)
ਦੀ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਕਲਗੀਧਰ ਪਿਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਸਿੰਘ

ਗੁਰੂ ਕਲਗੀਧਰ ਪਿਤਾ ਜੀ ਸਿੰਘਾਂ ਸਮੇਤ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ, ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ । ਇਹ ਗੜ੍ਹੀ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਭਾਈ ਗਰੀਬੂ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬੁੱਧੀ ਚੰਦ ਰਾਵਤ ਜੀ ਦੀ ਸੀ । ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਮਰਕੱਸਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਤੇ ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ। ਸੁੱਕਾ ਮਿੱਸਾ ਛਕਿਆ । ਦੋ ਭਰਾ ਭਾਈ ਮਦਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੇ ਭਾਈ ਕੋਠਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣਾ ਹੈ । ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ । ਸਿੰਘ ਜ਼ਖਮੀ ਹਨ । ਰਾਤ ਪਈ ਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘ ਅਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਏ । ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਗੜ੍ਹੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ । ਗੁਰੂ ਕਲਗੀਧਰ ਸੁਆਮੀ ਜੀ ਚੌਂਕੜਾ ਮਾਰਿਆ ਹੈ । ਨੇਤਰ ਮੀਟੇ ਹਨ । ਇਕਦਮ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ! ਮੈਂ ਤੇਰਾ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੇ, ਮੇਰੇ ਸਿੱਖ ਤੇਰੇ । ਕਿਰਪਾ ਕਰੀਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਉਪਰੰਤ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਅਡੋਲਤਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਦਾਤ ਬਖਸ਼ੀ । ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਟਹਿਲਦੇ ਪਏ ਹਨ । ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਰਹੇ ਹਨ । ਕੁਰਬਾਨ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ । ਭਾਈ ਮਦਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕੋਠਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ । ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਖਾਮੋਸ਼ ਰਹਿਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਦਿੱਤਾ । ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਨੇ ਬਚਨ ਕੀਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਅਰਾਮ ਕਰ ਲਓ । ਅੱਜ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰਾ ਮੈਂ ਦੇਣਾ ਹੈ । ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ ਪਰ ਗੁਰੂ ਕਲਗੀਧਰ ਪਿਤਾ ਜੀ ਸੁੱਤੇ ਨਹੀਂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਹੋ ਗਿਆ । ਮਰਜੀਵੜੇ ਸਿੱਖ ਉੱਠੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਵੇਲੇ ਦਾ ਦੀਵਾਨ ਸਜਿਆ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ।

ਵਿਸ਼ਰਾਮ 7 ਪੋਹ (ਸਾਕਾ 1704)

ਦੂਜਾ ਦਿਨ ਸਫਰ-ਏ-ਸ਼ਹਾਦਤ

ਵਿਸ਼ਰਾਮ 7 ਪੋਹ (ਸਾਕਾ 1704)
ਛੰਨ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕੁਮਾ ਮਾਸ਼ਕੀ ਜੀ, ਘਨੌਲੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰੋਪੜ

ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਧੰਨ ਧੰਨ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰ ਕੌਰ ਜੀ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕੁਮਾ ਮਾਸ਼ਕੀ ਦੀ ਝੁੱਗੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਦੇ ਭਾਣਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਚਿੱਤ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਕੱਟੀ । ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਹਾਨ ਵਿਰਸੇ ਤੋਂ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾਉਂਦਿਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਬਲੀਦਾਨ ਦੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੁਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕੀਤਾ । ਧੰਨ ਹਨ ਕੁਮਾ ਮਾਸ਼ਕੀ ਜੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ । ਲੱਛਮੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ । ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਕੁਮਾ ਮਾਸ਼ਕੀ ਜੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਪਾਵਨ ਤੇ ਉੱਚ ਅਸਥਾਨ ਬਖਸ਼ਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ । ਕੁਮਾ ਮਾਸ਼ਕੀ ਜੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਕੋਟਨਿ ਕੋਟਿ ਵਾਰੀ ਬਲਿਹਾਰ ।

6 ਪੋਹ (ਸਾਕਾ 1705)

ਸਫਰ ਏ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੋੜਾ

ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਸਮੇਤ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ। ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਸਮਾਂ ਤੋੜ ਕੇ ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਧਾਵਾ ਬੋਲਿਆ। ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ टे ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵਾਰ ਦਿਆਂ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਏ। ਬਾਬਾ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀਤਾ। ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਅਸਥਾਨ ਬਾਬਾ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਕਲਪ ਬ੍ਰਿਛ ਸਾਹਿਬ) ਭਰਤਗੜ, ਰੋਪੜ ਵਿਖੇ ਸ਼ੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੜ ਗਿਆ। ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ, ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਭਾਈ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਮਾਤਾ ਗੁਜਰ ਕੌਰ ਜੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਗੰਗੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਹੇੜੀ ਲੈ ਆਇਆ ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਸੰਭਾਲਦਿਆਂ ਆਸਾ ਜੀ ਦੀ ਵਾਰ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਕਈ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਹੋਈ।